Pacemaker (zając) w biegu – kim jest, jak z nim biec i jak nim zostać

Na starcie dużego maratonu łatwo ich wypatrzyć: biegną z flagą albo balonikiem, na którym widnieje docelowy czas, np. 3:59 lub 4:30. To pacemakerzy, nazywani po polsku zającami.
Pacemaker (zając) to biegacz, który prowadzi innych w równym, z góry ustalonym tempie, tak żeby grupa dobiegła do mety w zakładanym czasie. W biegach elity zając jest wynajmowany po to, żeby czołówka mogła uzyskać jak najlepszy wynik lub rekord. W biegach masowych prowadzi grupy czasowe amatorów, np. na 3:30, 4:00 czy 5:00 w maratonie.
Najważniejsze informacje
- Pacemaker = zając: biegacz, który utrzymuje stałe tempo na określony czas na mecie, np. 5:41 min/km na maraton w 4 godziny.
- Przepisy World Athletics zabraniają prowadzenia tempa przez osoby, które nie startują w tym samym biegu, przez zawodników zdublowanych oraz za pomocą niedozwolonych urządzeń (przepis techniczny TR 6.3.1, stan na październik 2026).
- Dwa rekordy świata kobiet na ulicy: World Athletics prowadzi osobno rekord z biegów mieszanych (w maratonie 2:09:56, Ruth Chepngetich, Chicago 2024) i z biegów tylko dla kobiet (2:15:41, Tigst Assefa, Londyn 2026).
- 1:59:40 Eliuda Kipchoge (Wiedeń, 2019) nie jest rekordem świata – brała w nim udział rotująca grupa 41 pacemakerów, a sama próba nie była otwartymi zawodami. Oficjalny rekord świata w maratonie to 1:59:30 (Sabastian Sawe, Londyn, 26.04.2026).
- Grupy czasowe w Polsce: w 48. Nationale-Nederlanden Maratonie Warszawskim (27.09.2026) zające prowadziły grupy od 2:25 do 5:30 i biegły na czas netto.
- Brutto a netto: czas brutto liczy się od wystrzału startera, a czas netto od przekroczenia linii startu – przy starcie z dalszej strefy różnica może wynieść kilka minut.
Kim jest pacemaker, czyli zając w biegu?
Pacemaker, po polsku zając, to biegacz, którego zadaniem jest nadawanie równego tempa innym zawodnikom. Nie walczy o własny wynik – jego sukcesem jest doprowadzenie grupy do mety w zaplanowanym czasie.
W praktyce funkcjonują dwa rodzaje zajęcy:
- Pacemakerzy elity – szybcy zawodowcy wynajmowani przez organizatorów mityngów i dużych maratonów. Prowadzą czołówkę przez ustaloną część dystansu (np. do 30. kilometra), osłaniają ją od wiatru i zwykle schodzą z trasy przed metą.
- Pacemakerzy grup czasowych – doświadczeni amatorzy, którzy prowadzą biegaczy masowych na konkretny czas, np. 3:30 lub 4:00 w maratonie. Biegną zwykle cały dystans, mają flagę lub balonik z czasem docelowym i pilnują równego tempa.
Jednym z najsłynniejszych przykładów pracy zajęcy jest pierwsza mila poniżej 4 minut. 6 maja 1954 roku na bieżni Iffley Road w Oksfordzie Roger Bannister uzyskał 3:59,4, a tempo prowadzili mu Chris Brasher i Chris Chataway.
Pacemakerzy w biegach elity – co mówią przepisy World Athletics?
Pacemakerzy w biegach elity są dozwoleni, o ile oficjalnie startują w tym samym biegu. Przepisy World Athletics (przepis techniczny TR 6.3.1) uznają za niedozwoloną pomoc prowadzenie tempa przez osoby, które nie biorą udziału w biegu, przez zawodników zdublowanych lub bliskich zdublowania, przez zawodników w obuwiu niezgodnym z regulaminem obuwia oraz za pomocą urządzeń technicznych innych niż dopuszczone przepisami.
Dlatego zając w maratonie elity ma własny numer startowy, a do grupy nie może dołączyć np. rowerzysta czy biegacz z chodnika. Złamanie tego zakazu może skończyć się dyskwalifikacją zawodnika, który z takiej pomocy skorzystał – nawet bez wcześniejszego ostrzeżenia.
Rekord kobiet w biegu mieszanym i w biegu tylko dla kobiet
World Athletics prowadzi dwa rekordy świata kobiet w biegach ulicznych: z biegów mieszanych (oznaczenie „Mx”) i z biegów tylko dla kobiet („Women only”, „Wo”). Powód jest prosty – w biegu mieszanym zawodniczkę mogą prowadzić szybsi mężczyźni, co daje jej przewagę nad biegiem w samej kobiecej stawce.
Żeby bieg uznano za „tylko dla kobiet”, organizator może wypuścić kobiety i mężczyzn w różnych godzinach. Odstęp między startami ma wykluczyć jakąkolwiek pomoc, prowadzenie tempa czy przeszkadzanie. Wyjątkami są chód sportowy (jeden rekord bez względu na rodzaj biegu) oraz mila uliczna (tylko rekordy jednopłciowe).
| Rekord świata w maratonie (stan na październik 2026) | Wynik | Zawodnik/zawodniczka | Miejsce i rok |
|---|---|---|---|
| Mężczyźni | 1:59:30 | Sabastian Sawe | Londyn, 2026 |
| Kobiety – bieg mieszany (Mx) | 2:09:56 | Ruth Chepngetich | Chicago, 2024 |
| Kobiety – bieg tylko dla kobiet (Wo) | 2:15:41 | Tigst Assefa | Londyn, 2026 |
Dlaczego 1:59:40 Kipchoge nie jest rekordem świata?
Wynik 1:59:40,2 Eliuda Kipchoge z 12 października 2019 roku (projekt INEOS 1:59 Challenge w wiedeńskim Praterze) nie spełniał warunków rekordu. Kipchoge biegł z 41 pacemakerami, którzy zmieniali się w siedmioosobowych grupach, tempo wyznaczały lasery, napoje podawano z roweru, a sama próba nie była otwartymi zawodami.
To było pierwsze w historii pokonanie dystansu maratonu poniżej dwóch godzin, ale w oficjalnych tabelach się nie liczy. Pierwszym oficjalnym rekordem świata poniżej dwóch godzin jest 1:59:30 Sabastiana Sawe z Londynu (26 kwietnia 2026).
Czy na igrzyskach i mistrzostwach świata są pacemakerzy?
Na igrzyskach olimpijskich i mistrzostwach świata nie ma wyznaczonych pacemakerów – jak podkreśla World Athletics, w biegach mistrzowskich zawodnik, który chce szybkiego biegu, musi sam wziąć na siebie prowadzenie. Startują tam wyłącznie zakwalifikowani zawodnicy walczący o miejsca, więc biegi mistrzowskie mają zwykle charakter taktyczny i często są wolniejsze od mityngów z pacemakerami. Zdarza się jedynie, że zawodnik pomaga koledze z reprezentacji – np. w 1968 roku Ben Jipcho nadawał tempo Kipchoge Keino w finale olimpijskim na 1500 m.
Pacemakerzy dla amatorów: grupy czasowe, balony i flagi
W biegach masowych zające prowadzą grupy czasowe – każdy zając biegnie na jeden konkretny czas na mecie i jest oznaczony flagą lub balonikiem z tym czasem. Przed startem stajesz przy zającu ze swoim celem i trzymasz się go przez cały bieg.
Przykład z 48. Nationale-Nederlanden Maratonu Warszawskiego (27 września 2026):
- grupy czasowe od 2:25 do 5:30 – co 5 minut w przedziale 2:25–3:55, co 10 minut w przedziale 4:00–5:00 oraz grupa 5:30,
- zające biegną z oznaczeniami docelowego czasu netto i są widoczne na trasie dzięki flagom,
- zające na czasy poniżej 3 godzin nie biegną z flagami – startują z balonikiem, którego mogą się pozbyć po ok. 2 km, i mają dodatkowe oznaczenie czasu na plecach,
- uczestnicy trafiają do stref startowych według deklarowanego wyniku.
Oficjalnych pacemakerów ma też m.in. Poznań Maraton (25. edycja odbyła się 4 października 2026). Szczegóły grup czasowych każdy organizator publikuje w informatorze lub aktualnościach na kilka tygodni przed biegiem – sprawdź je na stronie imprezy, którą wybierzesz z naszego kalendarza maratonów w Polsce albo kalendarza półmaratonów.
Jakie tempo trzyma zając? Tabela dla popularnych grup czasowych
Tempo grupy to czas docelowy podzielony przez dystans. W tabeli podajemy tempo zaokrąglone w dół do pełnej sekundy, czyli takie, które faktycznie „łamie” cel. Zegarek GPS zwykle pokazuje na mecie nieco więcej niż 42,195 km, więc zając i Ty potrzebujecie niewielkiego zapasu.
| Grupa czasowa (maraton) | Tempo (min/km) | Półmetek (21,1 km) |
|---|---|---|
| 3:00 | 4:15 | 1:30:00 |
| 3:30 | 4:58 | 1:45:00 |
| 3:45 | 5:19 | 1:52:30 |
| 4:00 | 5:41 | 2:00:00 |
| 4:30 | 6:23 | 2:15:00 |
| 5:00 | 7:06 | 2:30:00 |
| 5:30 | 7:49 | 2:45:00 |
| Grupa czasowa (półmaraton) | Tempo (min/km) | Połowa dystansu (ok. 10,5 km) |
|---|---|---|
| 1:30 | 4:15 | 45:00 |
| 1:45 | 4:58 | 52:30 |
| 2:00 | 5:41 | 1:00:00 |
| 2:15 | 6:23 | 1:07:30 |
| 2:30 | 7:06 | 1:15:00 |
Własny cel przeliczysz w kalkulatorze tempa biegu, a rozkład sił na trasie zaplanujesz w kalkulatorze strategii biegu.
Czas brutto i netto – na który czas biegnie pacemaker?
Czas brutto liczy się od wystrzału startera, a czas netto – od chwili, w której przekraczasz linię startu (mierzy go chip w numerze startowym). Jeśli startujesz z odległej strefy, linię startu możesz przekroczyć kilka minut po wystrzale i o tyle właśnie różnią się oba czasy.
Dla Ciebie liczy się przede wszystkim to, na który czas biegnie zając. W Maratonie Warszawskim 2026 zające prowadziły grupy na czas netto. Regulamin Poznań Maratonu 2026 klasyfikuje uczestników według czasu netto, a czas brutto jest oficjalny tylko dla pierwszych 100 osób na mecie (z zastrzeżeniem minimalnej liczby kobiet i mężczyzn).
Nie każdy organizator robi to tak samo. Przed startem sprawdź w informatorze lub zapytaj samego zająca, czy prowadzi na czas netto, czy brutto. Jeśli zając startuje z tej samej strefy co Ty i biegnie na czas netto, wystarczy, że trzymasz się go od linii startu.
Jak biec z pacemakerem w maratonie i półmaratonie?
Bieg z zającem ma sens, gdy jego czas pasuje do Twojej aktualnej formy, a nie do marzeń. Wybierz grupę na podstawie wyników z ostatnich startów i treningów, a nie czasu, który chcesz „kiedyś” osiągnąć – jeśli nie wiesz, jaki cel jest realny, sprawdź, jaki czas na maraton jest dobry na Twoim poziomie.
- Ustaw się przy zającu przed startem. Odszukanie go w tłumie na trasie bywa trudne i kosztuje sporo energii.
- Zapytaj o plan. Zając powie Ci, czy biegnie równym tempem, jak przechodzi przez punkty odżywcze i na który czas (netto czy brutto) prowadzi.
- Nie biegnij w samym środku tłumu. Wokół popularnych grup (np. 4:00) bywa ciasno; trzymaj się kilka metrów z boku lub za grupą, żeby nie potykać się i nie hamować przy punktach z wodą.
- Kontroluj też własny zegarek. Zając może się pomylić, zgubić sygnał GPS albo mieć słabszy dzień – Ty odpowiadasz za swój wynik.
- Jedz i pij według własnego planu. Rytm grupy nie musi pasować do Twojej strategii żywienia na maraton; przy punkcie odżywczym możesz na chwilę zwolnić i dogonić grupę na kolejnym kilometrze.
- Odpuść, gdy tempo jest za mocne. Jeśli w pierwszej połowie oddech i tętno są wyraźnie wyższe niż zwykle przy Twoim tempie startowym, zwolnij od razu. Odpuszczenie na 15. km kosztuje mniej niż kryzys na 30. km.
- Przyspieszaj dopiero na końcówce. Jeśli na ostatnich kilometrach masz zapas, możesz odejść od grupy i przyspieszyć.
Tempo, które chcesz trzymać za zającem, warto wcześniej przećwiczyć w odcinkach w tempie startowym. Gotowe rozpiski znajdziesz w planach na maraton poniżej 3:30, maraton poniżej 4:00 i maraton poniżej 5:00, a jeśli to Twój pierwszy start – w przewodniku po treningu do maratonu dla początkujących.
Zalety i ograniczenia biegu z zającem
| Zalety | Ograniczenia |
|---|---|
| Równe tempo bez ciągłego patrzenia na zegarek | Tłok wokół popularnych grup, zwłaszcza na punktach odżywczych |
| Mniejsze ryzyko zbyt szybkiego startu | Tempo grupy nie uwzględnia Twojego samopoczucia tego dnia |
| Wsparcie psychiczne w grupie w trudnych momentach | Zając może się pomylić lub zejść z trasy |
| Możliwość schowania się za innymi przy wietrze | Łatwo przestać czuć własne tempo, jeśli zawsze biegniesz za kimś |
Jak zostać pacemakerem?
Pacemakerów grup czasowych wybierają organizatorzy biegów, zwykle spośród doświadczonych amatorów i trenerów. Nie ma jednego, wspólnego dla wszystkich imprez wymogu stażu – każdy organizator sam ustala zasady naboru i ogłasza go na swojej stronie lub w mediach społecznościowych.
W praktyce organizatorzy oczekują przede wszystkim:
- wyraźnego zapasu formy – rekordu życiowego dużo szybszego niż czas grupy, którą masz prowadzić, żeby tempo zająca było dla Ciebie spokojne,
- umiejętności biegania równym tempem – udokumentowanych startów zakończonych w zaplanowanym czasie,
- doświadczenia na dystansie – kilku ukończonych maratonów lub półmaratonów,
- komunikatywności – zając podpowiada grupie, przypomina o piciu i pomaga przetrwać kryzys.
Pacemakerzy grup amatorskich zwykle nie dostają wynagrodzenia, a w zamian otrzymują m.in. bezpłatny start. Tak jest np. w Poznań Maratonie, którego regulamin na 2026 rok zwalnia oficjalnych pacemakerów z opłaty startowej. Inaczej wygląda sytuacja w biegach elity, gdzie zające są profesjonalnymi zawodnikami opłacanymi przez organizatorów.
Pacemaker w bieganiu – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co to jest pacemaker w bieganiu?
To biegacz, który prowadzi innych w równym tempie na określony czas na mecie. Po polsku nazywa się go zającem.
Czy każdy może biec z zającem?
Tak, w biegach masowych z grupy czasowej może skorzystać każdy uczestnik bez dodatkowych opłat. Wystarczy ustawić się przy zającu z wybranym czasem; pamiętaj jednak, że strefę startową zwykle przydziela się według wyniku zadeklarowanego przy zapisie.
Czy pacemaker biegnie na czas brutto czy netto?
To zależy od organizatora. W Nationale-Nederlanden Maratonie Warszawskim 2026 zające prowadziły grupy na czas netto, ale przed każdym startem warto to sprawdzić w informatorze.
Czy z pacemakerem można pobić rekord świata?
Tak, jeśli pacemaker oficjalnie startuje w tym samym biegu. Kobiety w biegach ulicznych mają jednak dwa rekordy: wynik osiągnięty z mężczyznami w stawce trafia do kategorii biegów mieszanych, a nie do rekordu biegów tylko dla kobiet.
Co zrobić, gdy nie nadążasz za zającem?
Zwolnij i biegnij dalej własnym tempem. Możesz dołączyć do kolejnej, wolniejszej grupy, która dogoni Cię na trasie – to lepsze niż walka o tempo, którego dziś nie jesteś w stanie utrzymać.
Czy pacemakerzy dostają pieniądze?
Zające elity zwykle tak, bo to zawodowcy wynajmowani przez organizatorów. Zające grup amatorskich zazwyczaj biegną w zamian za bezpłatny start i pakiet, a nie za wynagrodzenie.
Przeczytaj też
- Jaki jest dobry czas na maraton?
- Maratony w Polsce – kalendarz
- Trening do maratonu dla początkujących
- Jak zapisać się na maraton w Berlinie
Źródła
- World Athletics – Book of Rules C1.1 & C2.1, Competition Rules & Technical Rules (przepis techniczny TR 6.3.1 „Assistance”, przepis CR 32 o rekordach świata, wersja z lipca 2026) – worldathletics.org/about-iaaf/documents/book-of-rules
- Nationale-Nederlanden Maraton Warszawski – Podstawowe informacje (pacemakerzy, strefy startowe, termin 48. edycji) – maratonwarszawski.com/pl/info-maraton
- Poznań Maraton – Regulamin LOTTO 25. Poznań Maratonu im. Macieja Frankiewicza 2026 – marathon.poznan.pl/strefa-zawodnika/regulamin
- Wikipedia – Ineos 1:59 Challenge – en.wikipedia.org/wiki/Ineos_1:59_Challenge
- Wikipedia – Four-minute mile – en.wikipedia.org/wiki/Four-minute_mile
- Wikipedia – Pacemaker (running) – en.wikipedia.org/wiki/Pacemaker_(running)
- World Athletics – Rekordy świata w maratonie – worldathletics.org/records/by-discipline/road-running/marathon
- World Athletics – The data behind distance running (26.08.2026) – worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/feature/the-data-behind-distance-running






