Pacemaker (zając) w biegu – kim jest, jak z nim biec i jak nim zostać

Zróżnicowana grupa sportowców biorących udział w maratonie ulicznym, prezentująca wytrzymałość i sprawność fizyczną.

Na starcie dużego maratonu łatwo ich wypatrzyć: biegną z flagą albo balonikiem, na którym widnieje docelowy czas, np. 3:59 lub 4:30. To pacemakerzy, nazywani po polsku zającami.

Pacemaker (zając) to biegacz, który prowadzi innych w równym, z góry ustalonym tempie, tak żeby grupa dobiegła do mety w zakładanym czasie. W biegach elity zając jest wynajmowany po to, żeby czołówka mogła uzyskać jak najlepszy wynik lub rekord. W biegach masowych prowadzi grupy czasowe amatorów, np. na 3:30, 4:00 czy 5:00 w maratonie.

Najważniejsze informacje

  • Pacemaker = zając: biegacz, który utrzymuje stałe tempo na określony czas na mecie, np. 5:41 min/km na maraton w 4 godziny.
  • Przepisy World Athletics zabraniają prowadzenia tempa przez osoby, które nie startują w tym samym biegu, przez zawodników zdublowanych oraz za pomocą niedozwolonych urządzeń (przepis techniczny TR 6.3.1, stan na październik 2026).
  • Dwa rekordy świata kobiet na ulicy: World Athletics prowadzi osobno rekord z biegów mieszanych (w maratonie 2:09:56, Ruth Chepngetich, Chicago 2024) i z biegów tylko dla kobiet (2:15:41, Tigst Assefa, Londyn 2026).
  • 1:59:40 Eliuda Kipchoge (Wiedeń, 2019) nie jest rekordem świata – brała w nim udział rotująca grupa 41 pacemakerów, a sama próba nie była otwartymi zawodami. Oficjalny rekord świata w maratonie to 1:59:30 (Sabastian Sawe, Londyn, 26.04.2026).
  • Grupy czasowe w Polsce: w 48. Nationale-Nederlanden Maratonie Warszawskim (27.09.2026) zające prowadziły grupy od 2:25 do 5:30 i biegły na czas netto.
  • Brutto a netto: czas brutto liczy się od wystrzału startera, a czas netto od przekroczenia linii startu – przy starcie z dalszej strefy różnica może wynieść kilka minut.

Kim jest pacemaker, czyli zając w biegu?

Pacemaker, po polsku zając, to biegacz, którego zadaniem jest nadawanie równego tempa innym zawodnikom. Nie walczy o własny wynik – jego sukcesem jest doprowadzenie grupy do mety w zaplanowanym czasie.

W praktyce funkcjonują dwa rodzaje zajęcy:

  • Pacemakerzy elity – szybcy zawodowcy wynajmowani przez organizatorów mityngów i dużych maratonów. Prowadzą czołówkę przez ustaloną część dystansu (np. do 30. kilometra), osłaniają ją od wiatru i zwykle schodzą z trasy przed metą.
  • Pacemakerzy grup czasowych – doświadczeni amatorzy, którzy prowadzą biegaczy masowych na konkretny czas, np. 3:30 lub 4:00 w maratonie. Biegną zwykle cały dystans, mają flagę lub balonik z czasem docelowym i pilnują równego tempa.

Jednym z najsłynniejszych przykładów pracy zajęcy jest pierwsza mila poniżej 4 minut. 6 maja 1954 roku na bieżni Iffley Road w Oksfordzie Roger Bannister uzyskał 3:59,4, a tempo prowadzili mu Chris Brasher i Chris Chataway.

Pacemakerzy w biegach elity – co mówią przepisy World Athletics?

Pacemakerzy w biegach elity są dozwoleni, o ile oficjalnie startują w tym samym biegu. Przepisy World Athletics (przepis techniczny TR 6.3.1) uznają za niedozwoloną pomoc prowadzenie tempa przez osoby, które nie biorą udziału w biegu, przez zawodników zdublowanych lub bliskich zdublowania, przez zawodników w obuwiu niezgodnym z regulaminem obuwia oraz za pomocą urządzeń technicznych innych niż dopuszczone przepisami.

Dlatego zając w maratonie elity ma własny numer startowy, a do grupy nie może dołączyć np. rowerzysta czy biegacz z chodnika. Złamanie tego zakazu może skończyć się dyskwalifikacją zawodnika, który z takiej pomocy skorzystał – nawet bez wcześniejszego ostrzeżenia.

Rekord kobiet w biegu mieszanym i w biegu tylko dla kobiet

World Athletics prowadzi dwa rekordy świata kobiet w biegach ulicznych: z biegów mieszanych (oznaczenie „Mx”) i z biegów tylko dla kobiet („Women only”, „Wo”). Powód jest prosty – w biegu mieszanym zawodniczkę mogą prowadzić szybsi mężczyźni, co daje jej przewagę nad biegiem w samej kobiecej stawce.

Żeby bieg uznano za „tylko dla kobiet”, organizator może wypuścić kobiety i mężczyzn w różnych godzinach. Odstęp między startami ma wykluczyć jakąkolwiek pomoc, prowadzenie tempa czy przeszkadzanie. Wyjątkami są chód sportowy (jeden rekord bez względu na rodzaj biegu) oraz mila uliczna (tylko rekordy jednopłciowe).

Rekord świata w maratonie (stan na październik 2026)WynikZawodnik/zawodniczkaMiejsce i rok
Mężczyźni1:59:30Sabastian SaweLondyn, 2026
Kobiety – bieg mieszany (Mx)2:09:56Ruth ChepngetichChicago, 2024
Kobiety – bieg tylko dla kobiet (Wo)2:15:41Tigst AssefaLondyn, 2026

Dlaczego 1:59:40 Kipchoge nie jest rekordem świata?

Wynik 1:59:40,2 Eliuda Kipchoge z 12 października 2019 roku (projekt INEOS 1:59 Challenge w wiedeńskim Praterze) nie spełniał warunków rekordu. Kipchoge biegł z 41 pacemakerami, którzy zmieniali się w siedmioosobowych grupach, tempo wyznaczały lasery, napoje podawano z roweru, a sama próba nie była otwartymi zawodami.

To było pierwsze w historii pokonanie dystansu maratonu poniżej dwóch godzin, ale w oficjalnych tabelach się nie liczy. Pierwszym oficjalnym rekordem świata poniżej dwóch godzin jest 1:59:30 Sabastiana Sawe z Londynu (26 kwietnia 2026).

Czy na igrzyskach i mistrzostwach świata są pacemakerzy?

Na igrzyskach olimpijskich i mistrzostwach świata nie ma wyznaczonych pacemakerów – jak podkreśla World Athletics, w biegach mistrzowskich zawodnik, który chce szybkiego biegu, musi sam wziąć na siebie prowadzenie. Startują tam wyłącznie zakwalifikowani zawodnicy walczący o miejsca, więc biegi mistrzowskie mają zwykle charakter taktyczny i często są wolniejsze od mityngów z pacemakerami. Zdarza się jedynie, że zawodnik pomaga koledze z reprezentacji – np. w 1968 roku Ben Jipcho nadawał tempo Kipchoge Keino w finale olimpijskim na 1500 m.

Pacemakerzy dla amatorów: grupy czasowe, balony i flagi

W biegach masowych zające prowadzą grupy czasowe – każdy zając biegnie na jeden konkretny czas na mecie i jest oznaczony flagą lub balonikiem z tym czasem. Przed startem stajesz przy zającu ze swoim celem i trzymasz się go przez cały bieg.

Przykład z 48. Nationale-Nederlanden Maratonu Warszawskiego (27 września 2026):

  • grupy czasowe od 2:25 do 5:30 – co 5 minut w przedziale 2:25–3:55, co 10 minut w przedziale 4:00–5:00 oraz grupa 5:30,
  • zające biegną z oznaczeniami docelowego czasu netto i są widoczne na trasie dzięki flagom,
  • zające na czasy poniżej 3 godzin nie biegną z flagami – startują z balonikiem, którego mogą się pozbyć po ok. 2 km, i mają dodatkowe oznaczenie czasu na plecach,
  • uczestnicy trafiają do stref startowych według deklarowanego wyniku.

Oficjalnych pacemakerów ma też m.in. Poznań Maraton (25. edycja odbyła się 4 października 2026). Szczegóły grup czasowych każdy organizator publikuje w informatorze lub aktualnościach na kilka tygodni przed biegiem – sprawdź je na stronie imprezy, którą wybierzesz z naszego kalendarza maratonów w Polsce albo kalendarza półmaratonów.

Jakie tempo trzyma zając? Tabela dla popularnych grup czasowych

Tempo grupy to czas docelowy podzielony przez dystans. W tabeli podajemy tempo zaokrąglone w dół do pełnej sekundy, czyli takie, które faktycznie „łamie” cel. Zegarek GPS zwykle pokazuje na mecie nieco więcej niż 42,195 km, więc zając i Ty potrzebujecie niewielkiego zapasu.

Grupa czasowa (maraton)Tempo (min/km)Półmetek (21,1 km)
3:004:151:30:00
3:304:581:45:00
3:455:191:52:30
4:005:412:00:00
4:306:232:15:00
5:007:062:30:00
5:307:492:45:00
Grupa czasowa (półmaraton)Tempo (min/km)Połowa dystansu (ok. 10,5 km)
1:304:1545:00
1:454:5852:30
2:005:411:00:00
2:156:231:07:30
2:307:061:15:00

Własny cel przeliczysz w kalkulatorze tempa biegu, a rozkład sił na trasie zaplanujesz w kalkulatorze strategii biegu.

Czas brutto i netto – na który czas biegnie pacemaker?

Czas brutto liczy się od wystrzału startera, a czas netto – od chwili, w której przekraczasz linię startu (mierzy go chip w numerze startowym). Jeśli startujesz z odległej strefy, linię startu możesz przekroczyć kilka minut po wystrzale i o tyle właśnie różnią się oba czasy.

Dla Ciebie liczy się przede wszystkim to, na który czas biegnie zając. W Maratonie Warszawskim 2026 zające prowadziły grupy na czas netto. Regulamin Poznań Maratonu 2026 klasyfikuje uczestników według czasu netto, a czas brutto jest oficjalny tylko dla pierwszych 100 osób na mecie (z zastrzeżeniem minimalnej liczby kobiet i mężczyzn).

Nie każdy organizator robi to tak samo. Przed startem sprawdź w informatorze lub zapytaj samego zająca, czy prowadzi na czas netto, czy brutto. Jeśli zając startuje z tej samej strefy co Ty i biegnie na czas netto, wystarczy, że trzymasz się go od linii startu.

Jak biec z pacemakerem w maratonie i półmaratonie?

Bieg z zającem ma sens, gdy jego czas pasuje do Twojej aktualnej formy, a nie do marzeń. Wybierz grupę na podstawie wyników z ostatnich startów i treningów, a nie czasu, który chcesz „kiedyś” osiągnąć – jeśli nie wiesz, jaki cel jest realny, sprawdź, jaki czas na maraton jest dobry na Twoim poziomie.

  • Ustaw się przy zającu przed startem. Odszukanie go w tłumie na trasie bywa trudne i kosztuje sporo energii.
  • Zapytaj o plan. Zając powie Ci, czy biegnie równym tempem, jak przechodzi przez punkty odżywcze i na który czas (netto czy brutto) prowadzi.
  • Nie biegnij w samym środku tłumu. Wokół popularnych grup (np. 4:00) bywa ciasno; trzymaj się kilka metrów z boku lub za grupą, żeby nie potykać się i nie hamować przy punktach z wodą.
  • Kontroluj też własny zegarek. Zając może się pomylić, zgubić sygnał GPS albo mieć słabszy dzień – Ty odpowiadasz za swój wynik.
  • Jedz i pij według własnego planu. Rytm grupy nie musi pasować do Twojej strategii żywienia na maraton; przy punkcie odżywczym możesz na chwilę zwolnić i dogonić grupę na kolejnym kilometrze.
  • Odpuść, gdy tempo jest za mocne. Jeśli w pierwszej połowie oddech i tętno są wyraźnie wyższe niż zwykle przy Twoim tempie startowym, zwolnij od razu. Odpuszczenie na 15. km kosztuje mniej niż kryzys na 30. km.
  • Przyspieszaj dopiero na końcówce. Jeśli na ostatnich kilometrach masz zapas, możesz odejść od grupy i przyspieszyć.

Tempo, które chcesz trzymać za zającem, warto wcześniej przećwiczyć w odcinkach w tempie startowym. Gotowe rozpiski znajdziesz w planach na maraton poniżej 3:30, maraton poniżej 4:00 i maraton poniżej 5:00, a jeśli to Twój pierwszy start – w przewodniku po treningu do maratonu dla początkujących.

Zalety i ograniczenia biegu z zającem

ZaletyOgraniczenia
Równe tempo bez ciągłego patrzenia na zegarekTłok wokół popularnych grup, zwłaszcza na punktach odżywczych
Mniejsze ryzyko zbyt szybkiego startuTempo grupy nie uwzględnia Twojego samopoczucia tego dnia
Wsparcie psychiczne w grupie w trudnych momentachZając może się pomylić lub zejść z trasy
Możliwość schowania się za innymi przy wietrzeŁatwo przestać czuć własne tempo, jeśli zawsze biegniesz za kimś

Jak zostać pacemakerem?

Pacemakerów grup czasowych wybierają organizatorzy biegów, zwykle spośród doświadczonych amatorów i trenerów. Nie ma jednego, wspólnego dla wszystkich imprez wymogu stażu – każdy organizator sam ustala zasady naboru i ogłasza go na swojej stronie lub w mediach społecznościowych.

W praktyce organizatorzy oczekują przede wszystkim:

  • wyraźnego zapasu formy – rekordu życiowego dużo szybszego niż czas grupy, którą masz prowadzić, żeby tempo zająca było dla Ciebie spokojne,
  • umiejętności biegania równym tempem – udokumentowanych startów zakończonych w zaplanowanym czasie,
  • doświadczenia na dystansie – kilku ukończonych maratonów lub półmaratonów,
  • komunikatywności – zając podpowiada grupie, przypomina o piciu i pomaga przetrwać kryzys.

Pacemakerzy grup amatorskich zwykle nie dostają wynagrodzenia, a w zamian otrzymują m.in. bezpłatny start. Tak jest np. w Poznań Maratonie, którego regulamin na 2026 rok zwalnia oficjalnych pacemakerów z opłaty startowej. Inaczej wygląda sytuacja w biegach elity, gdzie zające są profesjonalnymi zawodnikami opłacanymi przez organizatorów.

Pacemaker w bieganiu – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Co to jest pacemaker w bieganiu?

To biegacz, który prowadzi innych w równym tempie na określony czas na mecie. Po polsku nazywa się go zającem.

Czy każdy może biec z zającem?

Tak, w biegach masowych z grupy czasowej może skorzystać każdy uczestnik bez dodatkowych opłat. Wystarczy ustawić się przy zającu z wybranym czasem; pamiętaj jednak, że strefę startową zwykle przydziela się według wyniku zadeklarowanego przy zapisie.

Czy pacemaker biegnie na czas brutto czy netto?

To zależy od organizatora. W Nationale-Nederlanden Maratonie Warszawskim 2026 zające prowadziły grupy na czas netto, ale przed każdym startem warto to sprawdzić w informatorze.

Czy z pacemakerem można pobić rekord świata?

Tak, jeśli pacemaker oficjalnie startuje w tym samym biegu. Kobiety w biegach ulicznych mają jednak dwa rekordy: wynik osiągnięty z mężczyznami w stawce trafia do kategorii biegów mieszanych, a nie do rekordu biegów tylko dla kobiet.

Co zrobić, gdy nie nadążasz za zającem?

Zwolnij i biegnij dalej własnym tempem. Możesz dołączyć do kolejnej, wolniejszej grupy, która dogoni Cię na trasie – to lepsze niż walka o tempo, którego dziś nie jesteś w stanie utrzymać.

Czy pacemakerzy dostają pieniądze?

Zające elity zwykle tak, bo to zawodowcy wynajmowani przez organizatorów. Zające grup amatorskich zazwyczaj biegną w zamian za bezpłatny start i pakiet, a nie za wynagrodzenie.

Przeczytaj też

Źródła

  • World Athletics – Book of Rules C1.1 & C2.1, Competition Rules & Technical Rules (przepis techniczny TR 6.3.1 „Assistance”, przepis CR 32 o rekordach świata, wersja z lipca 2026) – worldathletics.org/about-iaaf/documents/book-of-rules
  • Nationale-Nederlanden Maraton Warszawski – Podstawowe informacje (pacemakerzy, strefy startowe, termin 48. edycji) – maratonwarszawski.com/pl/info-maraton
  • Poznań Maraton – Regulamin LOTTO 25. Poznań Maratonu im. Macieja Frankiewicza 2026 – marathon.poznan.pl/strefa-zawodnika/regulamin
  • Wikipedia – Ineos 1:59 Challenge – en.wikipedia.org/wiki/Ineos_1:59_Challenge
  • Wikipedia – Four-minute mile – en.wikipedia.org/wiki/Four-minute_mile
  • Wikipedia – Pacemaker (running) – en.wikipedia.org/wiki/Pacemaker_(running)
  • World Athletics – Rekordy świata w maratonie – worldathletics.org/records/by-discipline/road-running/marathon
  • World Athletics – The data behind distance running (26.08.2026) – worldathletics.org/competitions/world-athletics-ultimate-championship/2026/news/feature/the-data-behind-distance-running

Podobne wpisy