Maraton poniżej 4:40 – tempo 6:38/km, plan na 16 tygodni i marszobieg

maraton poniżej 4:40 plan treningowy

Żeby przebiec maraton poniżej 4:40, musisz utrzymać średnie tempo nie wolniejsze niż 6:38 min/km (9,0 km/h) – równe 6:38 min/km daje 4:39:54, czyli tylko 6 sekund zapasu. Dlatego na zegarku celuj w 6:32–6:34 min/km. Realny punkt wyjścia to półmaraton w ok. 2:10–2:12 albo 10 km w ok. 59–60 minut. W tym planie przez 16 tygodni biegasz 4 razy w tygodniu, od 32 do 55 km tygodniowo, a w dniu startu przyjmujesz ok. 60 g węglowodanów na godzinę.

Poniżej znajdziesz tabelę międzyczasów, przeliczenie wyników z 10 km i półmaratonu, plan rozpisany w kilometrach, test kontrolny w 8. tygodniu, wyliczenia dla marszobiegu i rozpiskę żeli na ok. 4,5 godziny wysiłku.

Warto zapamiętać

  • Tempo na 4:40 to maksymalnie 6:38 min/km. Równe tempo 6:38 min/km daje 4:39:54, a 6:39 min/km – 4:40:36, czyli o 36 sekund za wolno.
  • Na zegarku celuj w 6:32–6:34 min/km. Zegarek GPS zwykle pokazuje więcej niż 42,195 km – przy 42,6 km na zegarku tempo 6:34 min/km daje 4:39:44, a 6:38 min/km już 4:42:35.
  • Półmaraton ok. 2:14 i 10 km ok. 1:01 to ekwiwalenty maratonu 4:40 według formuły Riegela. Ponieważ w maratonie te przeliczenia bywają zbyt optymistyczne, bezpieczniej mieć półmaraton ok. 2:10–2:12.
  • Kilometraż w tym planie: 32–55 km tygodniowo, ze szczytem w 11. tygodniu i najdłuższym biegiem 25 km albo 3 godziny – co nastąpi wcześniej.
  • Marszobieg kosztuje tempo: przy 1 minucie marszu co 9 minut biegu odcinki biegowe musisz pokonywać w ok. 6:20 min/km, żeby średnio utrzymać 6:34 min/km.
  • Węglowodany na trasie: ok. 60 g na godzinę. Przy żelach po ok. 25 g oznacza to żel co 5 km (co ok. 33 minuty) plus kilka łyków izotoniku na punktach.

Maraton w 4:40 – jakie tempo?

Maraton w czasie 4:40:00 wymaga średniego tempa 6:38,2 min/km, czyli 9,0 km/h – w praktyce Twoja granica to 6:38 min/km. To tempo formalnie łamie cel, ale zostawia tylko 6 sekund zapasu na całym dystansie.

Ten zapas łatwo stracić na nadmiarowych metrach. Trasy atestowanych maratonów mierzy się po najkrótszej możliwej linii, jaką może pobiec zawodnik, a przy wytyczaniu trasy zaleca się dodanie zapasu 1 m na każdy kilometr (zasady AIMS i World Athletics). W tłumie nie da się idealnie ciąć zakrętów, więc zegarek najpewniej pokaże więcej niż 42,195 km. Jeśli pokaże np. 42,6 km, średnie tempo na zegarku musi wynosić ok. 6:34 min/km, żeby zmieścić się w 4:40.

Tempo średnie na zegarku (min/km)Czas na mecie przy 42,195 kmCzas, gdy zegarek pokaże 42,6 kmKomentarz
6:304:34:164:36:54szybsza granica tempa maratońskiego (TM) na treningach
6:324:35:404:38:19tempo z wyraźnym zapasem na nadmiarowe metry
6:344:37:054:39:44zalecane tempo startowe w tym planie
6:384:39:544:42:35łamie 4:40 tylko przy idealnie przebiegniętym dystansie
6:394:40:364:43:17za wolno – cel nieosiągnięty

Inne warianty tempa szybko policzysz w kalkulatorze tempa biegu.

Międzyczasy na maraton poniżej 4:40 – tabela

Przy równym tempie 6:34 min/km półmetek (21,1 km) mijasz w 2:18:32, 30 km w 3:17:00, a metę w 4:37:05. Kolumna „limit 4:40:00” pokazuje międzyczasy przy tempie dokładnie na granicy celu – jeśli jesteś za nimi, nie masz już żadnego zapasu.

DystansTempo 6:32 min/km (meta 4:35:40)Tempo 6:34 min/km (meta 4:37:05)Limit 4:40:00 (6:38,2 min/km)
5 km32:4032:5033:11
10 km1:05:201:05:401:06:22
15 km1:38:001:38:301:39:32
21,1 km (półmetek)2:17:502:18:322:20:00
25 km2:43:202:44:102:45:54
30 km3:16:003:17:003:19:05
35 km3:48:403:49:503:52:15
40 km4:21:204:22:404:25:26
42,195 km4:35:404:37:054:40:00

Rozkład tempa na konkretną trasę (np. z podbiegami) przygotujesz w kalkulatorze strategii biegu.

Dla kogo jest plan na maraton w 4:40?

Plan jest dla osób, które biegają regularnie od co najmniej roku, mają za sobą półmaraton i przez ostatnie 2–3 miesiące biegały ok. 30–35 km tygodniowo. Często to drugi maraton po debiucie w ok. 5 godzin albo pierwszy maraton osoby z dobrym wynikiem w półmaratonie – dlatego plan rośnie stopniowo, a najdłuższy bieg nie przekracza 25 km ani 3 godzin.

  • Wynik: półmaraton ok. 2:12 lub szybciej albo 10 km ok. 1:00 lub szybciej. Przy półmaratonie 2:13–2:14 plan też możesz realizować, ale 4:40 będzie celem „na styk” – decyzję podejmiesz po teście w 8. tygodniu.
  • Objętość: 1. tydzień planu to 34 km, więc przed startem planu warto regularnie biegać ok. 30–35 km tygodniowo, z biegiem 12–13 km w weekend. Jeśli biegasz mniej, najpierw przez kilka tygodni stopniowo zwiększ kilometraż.
  • Pierwszy maraton? Sprawdź minimum dla debiutu: co najmniej 6 miesięcy (najlepiej rok) regularnego biegania 3–4 razy w tygodniu, swobodne 10 km, 25–40 km tygodniowo i start na 10 km lub w półmaratonie. Ten plan wymaga nieco więcej, bo ma cel czasowy.
  • Zdrowie: przed rozpoczęciem przygotowań skonsultuj się z lekarzem – koniecznie, jeśli masz choroby przewlekłe, czynniki ryzyka chorób serca albo wracasz po kontuzji. U osób po 35. roku życia wytyczne Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC, 2020) rozróżniają dwie sytuacje: jeśli dotąd prowadzisz siedzący tryb życia albo masz wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe i planujesz intensywny wysiłek, zalecają pełne badanie – wywiad (także rodzinny), badanie fizykalne z pomiarem ciśnienia i spoczynkowe EKG, a w razie potrzeby próbę wysiłkową; u osób aktywnych z niskim ryzykiem wystarcza ocena objawów i czynników ryzyka. Więcej w artykule trening do maratonu dla początkujących.

Jeśli nie masz jeszcze za sobą półmaratonu, zacznij od przewodnika jak wybrać bieg na pierwszy maraton. Szersze tło wyników znajdziesz w artykule o tym, jaki czas na maraton jest dobry.

Jaki wynik na półmaraton i 10 km pozwala złamać 4:40 w maratonie?

Maratonowi 4:40 odpowiada półmaraton w ok. 2:14–2:16 i 10 km w ok. 1:01–1:02. Takie ekwiwalenty dają dwie najczęściej stosowane metody: formuła Petera Riegela (czas₂ = czas₁ × (dystans₂ / dystans₁)1,06) oraz wzory VDOT Jacka Danielsa i Jimmy’ego Gilberta, według których 4:40 w maratonie odpowiada wartości VDOT ok. 31. Obie metody dają prognozę, a nie gwarancję wyniku.

DystansEkwiwalent wg formuły RiegelaEkwiwalent wg wzorów VDOT (ok. 31)Nasza rekomendacja „z zapasem”
5 km29:1229:36ok. 28:30 lub szybciej
10 km1:00:521:01:32ok. 59–60 min lub szybciej
Półmaraton (21,1 km)2:14:182:16:18ok. 2:10–2:12 lub szybciej
Maraton4:40:004:40:00cel: poniżej 4:40:00

Źródło: obliczenia własne wg formuły Riegela (wykładnik 1,06) i wzorów Danielsa–Gilberta (stan na październik 2026).

Skąd zapas? Badanie Vickersa i Vertosicka (2016) na ponad 2300 biegaczach amatorach wykazało, że formuła Riegela dobrze przewiduje wyniki do półmaratonu, ale w maratonie wyraźnie zaniża czas – u połowy biegaczy prognoza była co najmniej o 10 minut zbyt optymistyczna. Półmaraton w 2:11 daje według Riegela ok. 4:33, czyli ok. 7 minut zapasu. Półmaraton w 2:15 daje już ok. 4:41 – nawet teoretycznie nie łamie 4:40, więc przy takim wyniku rozsądniejszy jest plan na maraton poniżej 4:50.

Ile kilometrów tygodniowo biegać do maratonu w 4:40?

W tym planie biegasz od 32 do 55 km tygodniowo, średnio ok. 43 km w tygodniach 1–15. Objętość rośnie stopniowo, a co 3–4 tygodnie (4., 8. i 12. tydzień) masz lżejszy tydzień, żeby organizm zdążył się zaadaptować.

FazaTygodnieKilometraż tygodniowyNajdłuższy biegGłówny cel
Baza1–432–42 km17 kmwytrzymałość tlenowa, pierwsze odcinki w tempie progowym
Specyfika maratońska5–1239–55 km25 kmodcinki w tempie maratońskim, długie biegi, test w 8. tygodniu
Szlif i taper (zmniejszanie obciążeń przed startem)13–1651 → 15 km + start22 kmredukcja objętości przy zachowaniu tempa

Największe przyrosty z tygodnia na tydzień wynoszą ok. 2–4 km, a po lżejszym tygodniu wracasz mniej więcej do kilometrażu sprzed niego, a nie wyraźnie wyżej. Długi bieg rośnie najwyżej o 2 km względem poprzedniego pełnego tygodnia (z 13 do 25 km w ciągu 11 tygodni), a po lżejszym tygodniu wraca mniej więcej do poziomu sprzed niego. Nie trzymamy się sztywno popularnej „zasady 10%”: randomizowane badanie Buista i wsp. (2008) nie wykazało, żeby stopniowanie obciążeń według tej reguły zmniejszało liczbę kontuzji u początkujących biegaczy. Ważniejsze jest, żeby nie robić gwałtownych skoków i odpuszczać, gdy pojawia się ból.

Tempa treningowe na maraton w 4:40 – E, TM i T

Tempa treningowe licz z aktualnej formy, a nie z docelowego wyniku: przy półmaratonie ok. 2:14 biegi spokojne to ok. 7:00–8:20 min/km, a tempo progowe – ok. 6:05 min/km. Tempo maratońskie 6:30–6:34 min/km pojawia się tylko w wydzielonych odcinkach, które stopniowo się wydłużają.

Skrót w planieRodzaj bieguAktualny półmaraton ok. 2:14 / 10 km ok. 1:00:30 (VDOT 32)Aktualny półmaraton ok. 2:10:30 / 10 km ok. 58:53 (VDOT 33)Po co?
E (BC1)bieg spokojny, konwersacyjnyok. 7:00–8:20 min/kmok. 6:50–8:05 min/kmbaza tlenowa, regeneracja, ok. 80% objętości
TMtempo maratońskie6:30–6:34 min/km6:30–6:34 min/kmoswojenie z tempem startowym, test żywienia i sprzętu
T (TP)tempo progowe, „komfortowo ciężkie”ok. 6:05 min/kmok. 5:55 min/kmtempo, które utrzymasz długo bez gwałtownego narastania zmęczenia
Rytmy6× 80–100 m swobodnie szybko, pełny odpoczynekbez pomiarubez pomiarutechnika i luz biegowy

Źródło: tabela temp VDOT wg wzorów Danielsa–Gilberta, przeliczenie z min/mila na min/km (stan na październik 2026).

Tempo progowe nie jest stałą „TM minus 30–40 sekund” – zależy od Twojej formy. Przy półmaratonie ok. 2:14 to ok. 6:05 min/km (ok. 30 s szybciej niż TM), a przy półmaratonie ok. 2:17 (VDOT 31) – ok. 6:15 min/km. Zawsze jest ono wolniejsze niż Twoje tempo startowe na 10 km, dlatego odcinków T nie biegnij „na maksa”.

BC1 to używany w polskiej terminologii skrót od „biegu ciągłego w pierwszym zakresie intensywności” – spokojnego biegu, podczas którego możesz swobodnie rozmawiać. W planie oznaczamy go literą E (od angielskiego easy, jak u Danielsa). Jeśli w biegu E nie jesteś w stanie mówić pełnymi zdaniami, zwolnij. Intensywność możesz też kontrolować tętnem – zobacz, jak wyznaczyć strefy tętna.

W tym planie ok. 80% kilometrażu to biegi E. To nawiązanie do wzorca opisanego przez Stephena Seilera (2010) u zawodników dyscyplin wytrzymałościowych, u których ok. 80% sesji odbywa się w niskiej intensywności. Seiler liczył jednak jednostki treningowe wyczynowców trenujących 10–13 razy w tygodniu, a nie kilometry – u amatora z 4 biegami w tygodniu ten podział jest tylko orientacyjny. Więcej o akcentach progowych przeczytasz w artykule o treningu progowym.

Plan treningowy na maraton w 4:40 – 16 tygodni

Plan zakłada 4 biegi w tygodniu (wtorek, czwartek, sobota, niedziela), łącznie 32–55 km, z jednym akcentem w czwartek i długim biegiem w niedzielę. Jeśli masz czas na piąty trening, dodaj w poniedziałek lub piątek 30–40 minut biegu E – nie wliczamy go do sumy, ale zmniejszy udział długiego biegu w tygodniowej objętości.

Legenda: E – bieg spokojny, TM – tempo maratońskie (6:30–6:34 min/km), T – tempo progowe (wg tabeli powyżej), p. – przerwa w truchcie lub marszu, rytmy – 6× 80–100 m. Kilometraż akcentów obejmuje rozgrzewkę i schłodzenie; przy odcinkach T podajemy go w zaokrągleniu. Odcinki T na jednym treningu nie przekraczają łącznie ok. 10% tygodniowego kilometrażu – to górna granica, którą dla biegu w tempie progowym podaje Jack Daniels (w jednej sesji: mniej z dwóch wartości – 10% tygodniowego kilometrażu albo 60 minut).

TydzieńWtorekCzwartek (akcent)SobotaNiedziela (długi bieg)Suma km
FAZA 1: BAZA (tygodnie 1–4)
17 km E + rytmy8 km: 2 km E, 3× 6 min T (p. 2 min), 2 km E6 km E13 km E34
27 km E9 km: 2 km E, 4× 5 min T (p. 2 min), 3 km E7 km E + rytmy15 km E38
38 km E10 km: 2 km E, 3× 8 min T (p. 3 min), 3 km E7 km E17 km: 14 km E + 3 km TM42
4 (lżejszy)6 km E8 km: 2 km E, 3× 6 min T (p. 2 min), 2 km E5 km E + rytmy13 km E32
FAZA 2: SPECYFIKA MARATOŃSKA (tygodnie 5–12)
58 km E10 km: 2 km E, 6 km TM, 2 km E8 km E18 km E44
68 km E + rytmy10 km: 3 km E, 2× 12 min T (p. 3 min), 3 km E8 km E20 km: 16 km E + 4 km TM46
79 km E11 km: 2 km E, 7 km TM, 2 km E8 km E22 km E50
8 (lżejszy + test)6 km E6 km: 2 km E, 2 km TM, 2 km E4 km E + rytmyTEST: półmaraton na maksa + rozgrzewka i schłodzenie (ok. 23 km)39
99 km E11 km: 2 km E, 2× 2,5 km T (p. 3 min), 3 km E8 km E22 km E50
109 km E12 km: 2 km E, 8 km TM, 2 km E8 km E + rytmy23 km: 17 km E + 6 km TM52
119 km E11 km: 2 km E, 2× 16 min T (p. 3 min), 3 km E10 km E25 km E (najdłuższy bieg, maks. 3 h)55
12 (lżejszy)7 km E8 km: 2 km E, 3× 8 min T (p. 2 min), 2 km E7 km E + rytmy18 km E40
FAZA 3: SZLIF I TAPER (tygodnie 13–16)
139 km E12 km: 2 km E, 9 km TM, 1 km E8 km E22 km: 14 km E + 8 km TM51
148 km E9 km: 2 km E, 3× 8 min T (p. 2 min), 2 km E7 km E + rytmy18 km: 14 km E + 4 km TM42
157 km E9 km: 2 km E, 5 km TM, 2 km E6 km E + rytmy14 km E36
16 (start)5 km E + rytmy6 km: 2 km E, 2 km TM, 2 km E4 km E (dzień przed startem)MARATON – cel poniżej 4:4015 + start

Jak czytać ten plan?

  • Tempo maratońskie rośnie od 3 do 9 km ciągiem. Łącznie przebiegasz w TM ok. 64 km. Każdy długi bieg z odcinkiem TM (tygodnie 3, 6, 10, 13 i 14) traktuj jako próbę generalną: te same buty, te same żele, to samo śniadanie co w dniu startu.
  • Długie biegi E biegaj naprawdę spokojnie. 25 km w tempie 7:00–8:20 min/km to ok. 2:55–3:30, dlatego długi bieg kończ po 25 km albo po 3 godzinach – co nastąpi wcześniej. Dłuższe wybieganie w tym planie nie jest potrzebne.
  • Taper trwa 2 tygodnie i nie zabiera tempa. Metaanaliza Bosqueta i wsp. (2007) wskazała, że najlepiej działa ok. dwutygodniowe zmniejszenie objętości o 41–60% bez obniżania intensywności i częstotliwości treningów. W tym planie średnia objętość tygodni 15–16 jest o ok. 54% niższa niż w szczytowym 11. tygodniu, a krótkie odcinki TM zostają.
  • Opuszczony trening? Nie odrabiaj go następnego dnia. Opuszczony akcent przesuń o 1–2 dni tylko wtedy, gdy nie wypada tuż przed długim biegiem. Przy bólu, który nasila się w trakcie biegu albo utrzymuje następnego dnia, zrób przerwę zamiast kolejnego treningu.

Test w 8. tygodniu: czy 4:40 jest dla Ciebie realne?

Półmaraton kontrolny w 8. tygodniu to najlepszy sprawdzian celu: wynik do 2:10 oznacza, że 4:40 jest realne z zapasem, wynik 2:10–2:13 – że to cel „na styk”, wynik 2:13–2:17 – że 4:40 uda się tylko w idealnych warunkach, a wynik wolniejszy niż ok. 2:17 – że rozsądniej celować w ok. 4:50–5:00. Progi wynikają z formuły Riegela, z poprawką na to, że w maratonie przeliczenia bywają zbyt optymistyczne. Odpowiedni start znajdziesz w kalendarzu półmaratonów w Polsce; jeśli nie ma zawodów w tym terminie, przebiegnij 21,1 km samodzielnie na płaskiej trasie.

Wynik testu (półmaraton)Prognoza maratonu wg RiegelaCo dalej?
do 2:10:00ok. 4:31 i szybciej4:40 jest realne z zapasem – trzymaj TM ok. 6:30–6:32 min/km
2:10:01–2:13:00ok. 4:31–4:37cel realny, ale „na styk” – nie przyspieszaj TM, dopracuj żywienie
2:13:01–2:17:00ok. 4:37–4:464:40 tylko w idealnych warunkach; rozważ cel 4:50 (tempo 6:52 min/km na granicy celu)
wolniej niż 2:17ok. 4:46 i wolniejceluj w ok. 4:50–5:00 i biegnij według planu na 5:00 lub planu na 4:50

Czy marszobieg pomaga złamać 4:40 w maratonie?

Marszobieg może pomóc, bo krótkie przerwy w marszu mogą zmniejszyć odczuwany ból mięśni i zmęczenie, ale każdą minutę marszu trzeba „odrobić” szybszym biegiem. Przy celu 4:40 margines jest mały: już schemat 9 minut biegu i 1 minuta marszu wymaga odcinków biegowych w ok. 6:20 min/km.

W randomizowanym badaniu Hottenrotta i wsp. (2016) 42 biegaczy amatorów przebiegło maraton ciągłym biegiem albo marszobiegiem. Czasy w obu grupach były zbliżone (różnica nieistotna statystycznie), a grupa z marszobiegiem zgłaszała po biegu mniej bólu mięśni i zmęczenia. Obciążenie serca, mierzone markerami we krwi, było w obu grupach podobne.

Schemat marszobieguTempo odcinków biegowych potrzebne do średniej 6:34 min/kmOcena dla celu 4:40
bieg ciągły6:34 min/kmpunkt odniesienia
1 min marszu na każdym punkcie odżywczym (co 5 km)ok. 6:30 min/kmnajprostszy wariant – marsz przy piciu i jedzeniu żelu
9 min biegu / 1 min marszuok. 6:20 min/kmrealny, jeśli przećwiczysz go na długich biegach
4 min biegu / 1 min marszuok. 6:03 min/kmodcinki w tempie progowym – za szybko na ten poziom
90 s biegu / 30 s marszuok. 5:54 min/kmwymaga wyraźnie lepszej formy niż półmaraton 2:10–2:14

Założenie: marsz w tempie 10:00 min/km (6 km/h). Obliczenia własne, stan na październik 2026.

Jeśli wybierasz marszobieg, stosuj go od pierwszego kilometra, a nie dopiero wtedy, gdy zabraknie sił, i przećwicz go na długich biegach w tygodniach 7–13. Przy celu 4:40 najrozsądniejszy jest krótki marsz przy punktach odżywczych – ułatwia picie i zjedzenie żelu, a kosztuje tylko ok. 4 s/km.

Strategia na dzień startu – tempo, żele i nawodnienie

W dniu startu biegnij równo (6:32–6:34 min/km na zegarku), przyjmuj ok. 60 g węglowodanów na godzinę i pij według pragnienia, a nie „na zapas”. Wszystko, co zjesz i wypijesz na trasie, wcześniej przetestuj na długich biegach.

Rozkład tempa: równo od pierwszego kilometra

Pierwsze 2–3 km możesz pobiec 5–10 s/km wolniej (w tłumie i tak trudno o więcej), potem ustabilizuj tempo 6:32–6:34 min/km na zegarku. Kontroluj międzyczasy co 5 km według tabeli międzyczasów – to pewniejsze niż chwilowe tempo z GPS. Podbiegi pokonuj krótszym krokiem i stałym wysiłkiem, a nie stałym tempem. Jeśli na Twoim starcie nie ma pacemakera na 4:40, możesz biec między grupami na 4:30 i 4:45/4:50 – ale według własnych międzyczasów, nie według tempa grupy.

Równe tempo ma znaczenie, bo według pracy Benjamina Rapoporta (2010) ponad dwie piąte maratończyków doświadcza poważnego wyczerpania zapasów węglowodanów, które ogranicza ich wynik (tzw. ściana), a tempo zużycia glikogenu zależy od intensywności biegu względem wydolności tlenowej.

Ładowanie węglowodanów i śniadanie przed startem

Stanowisko ACSM, Academy of Nutrition and Dietetics i Dietitians of Canada (Thomas i wsp., 2016) zaleca przed wysiłkiem trwającym ponad 90 minut 10–12 g węglowodanów na kg masy ciała na dobę przez 36–48 godzin. Dla osoby ważącej 70 kg to 700–840 g dziennie – głównie z ryżu, makaronu, pieczywa, płatków, soków i owoców, przy ograniczeniu błonnika i tłuszczu. Takie ilości łatwiej zaplanować w gramach na kilogram niż jako „procent diety”. Posiłek przed startem powinien dostarczyć 1–4 g węglowodanów na kg masy ciała w ciągu 1–4 godzin przed wysiłkiem. Więcej znajdziesz w artykule o strategii żywienia na maraton.

Ile żeli na maraton w 4:40? Rozpiska na trasie

Przy wysiłku trwającym ponad 2,5 godziny zalecenia mówią o przyjmowaniu do 90 g węglowodanów na godzinę, najlepiej z mieszanki glukozy i fruktozy, ale tak duże ilości wymagają wytrenowanego żołądka. Dla biegacza na 4:40 praktycznym celem jest ok. 60 g/h. Najprostszy schemat: jeden żel ok. 25 g węglowodanów co 5 km (przy tempie 6:34 min/km to co ok. 33 minuty, czyli ok. 46 g/h) plus kilka łyków izotoniku na punktach, które dokładają brakujące gramy. Sprawdź skład swoich żeli – zawierają zwykle od ok. 20 do 40 g węglowodanów, więc liczba sztuk może się różnić.

KilometrCzas przy tempie 6:34 min/kmCo przyjmujesz
5 km0:32:50żel nr 1 + kilka łyków wody
10 km1:05:40żel nr 2
15 km1:38:30żel nr 3
20 km2:11:20żel nr 4
25 km2:44:10żel nr 5
30 km3:17:00żel nr 6
35 km3:49:50żel nr 7
40 km4:22:40opcjonalnie żel nr 8 lub tylko napój

Asker Jeukendrup (2017) opisuje „trening jelit”: regularne przyjmowanie węglowodanów podczas treningów poprawia ich wchłanianie i zmniejsza dolegliwości żołądkowe. Dlatego żele testuj na każdym długim biegu z odcinkiem TM (tygodnie 3, 6, 10, 13, 14). Jeśli mimo to masz problemy żołądkowe, zajrzyj do artykułu o tym, dlaczego po bieganiu boli brzuch.

Nawodnienie: pij według pragnienia

Przy ok. 4,5 godziny na trasie łatwo wypić za dużo, bo punktów z napojami mijasz wiele. Konsensus ekspertów (Hew-Butler i wsp., 2015) wskazuje nadmierne picie jako główną przyczynę hiponatremii wysiłkowej, czyli niebezpiecznego spadku stężenia sodu we krwi, i zaleca picie według pragnienia – a nie „na każdym punkcie, nawet bez pragnienia”. W badaniu biegaczy Maratonu Bostońskiego (Almond i wsp., 2005) hiponatremię częściej mieli zawodnicy, którzy przybrali na wadze w trakcie biegu, oraz ci z czasem powyżej 4 godzin. Stanowisko ACSM (Sawka i wsp., 2007) zaleca też, by nie dopuścić do utraty więcej niż ok. 2% masy ciała – dlatego na długich biegach zważ się przed i po treningu i sprawdź, ile realnie tracisz.

Kiedy przerwać bieg i iść do lekarza?

Ból lub ucisk w klatce piersiowej albo omdlenie w trakcie biegu to sygnał, żeby natychmiast przerwać bieg i wezwać pomoc – zadzwoń pod 112 albo zgłoś się do najbliższych służb medycznych na trasie. Tego nie da się „przebiec”, nawet jeśli do mety zostało kilka kilometrów.

  • Ból w klatce piersiowej, zwłaszcza promieniujący do ramienia, szyi, żuchwy lub pleców albo z potami, nudnościami, zawrotami głowy lub dusznością – NHS zaleca w takiej sytuacji natychmiastowe wezwanie pomocy.
  • Omdlenie lub uczucie, że zaraz stracisz przytomność – zatrzymaj się i poproś o pomoc obsługę trasy.
  • Silny ból głowy, wymioty, splątanie lub dezorientacja, szczególnie po wypiciu dużej ilości płynów – to mogą być objawy hiponatremii wysiłkowej (Hew-Butler i wsp., 2015; MedlinePlus). Nie pij wtedy kolejnych porcji wody, tylko zgłoś się do punktu medycznego.
  • Ból, który nasila się w trakcie biegu albo utrzymuje się następnego dnia (np. w okolicy piszczeli, stopy lub kolana) – przerwij trening i skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą, zamiast realizować kolejne tygodnie planu.

Najczęstsze błędy przy celu 4:40 w maratonie

Cel 4:40 najczęściej „ucieka” przez bieg dokładnie na granicy tempa, zbyt szybki początek, za mało węglowodanów i za szybkie odcinki progowe na treningach.

  1. Bieg „na styk” w tempie 6:38 min/km według zegarka. Przy 42,6 km na zegarku daje to 4:42:35. Na zegarku celuj w 6:32–6:34.
  2. Za szybkie pierwsze kilometry. Jeśli na 10 km masz 1:01 zamiast ok. 1:05:40, nie „odkładasz czasu na później”, tylko szybciej zużywasz glikogen.
  3. Za mało węglowodanów. 4 żele po ok. 25 g to ok. 100 g na ponad 4,5 godziny wysiłku, czyli ok. 22 g/h – prawie trzy razy mniej niż praktyczny cel 60 g/h.
  4. Odcinki progowe biegane za mocno. Tempo T liczysz z aktualnego wyniku (np. ok. 6:05 min/km przy półmaratonie 2:14), a nie jako stałą różnicę od tempa maratońskiego.
  5. Picie „na zapas” na każdym punkcie. Przy czasie powyżej 4 godzin zwiększa ryzyko hiponatremii – pij według pragnienia.
  6. Nowości w dniu startu. Nowe buty, nieznany żel z pakietu startowego, inne śniadanie – wszystko to testuj na długich biegach, nie na trasie maratonu.

Trening siłowy i regeneracja przy planie na 4:40

Dwie krótkie sesje siłowe w tygodniu (np. po spokojnym biegu we wtorek i w sobotę) oraz co najmniej 7 godzin snu to najprostsze uzupełnienie tego planu. Metaanaliza Lauersena i wsp. (2014) wykazała, że programy treningu siłowego zmniejszały ryzyko urazów sportowych do mniej niż jednej trzeciej.

Skup się na ćwiczeniach na pośladki, łydki, uda i tułów (przysiady, wykroki, wspięcia na palce, deska) – przykładowy zestaw znajdziesz w artykule o treningu siłowym dla biegaczy. American Academy of Sleep Medicine i Sleep Research Society zalecają dorosłym co najmniej 7 godzin snu na dobę – w tygodniach 9–13, przy najwyższym kilometrażu, pilnuj tego szczególnie.

Z 5 godzin na 4:40 – ile trzeba poprawić?

Zejście z 5:00 do 4:40 to ok. 28 s szybciej na każdym kilometrze (7:06 → 6:38 min/km) i półmaraton lepszy o ok. 9,5 minuty (ekwiwalent Riegela 2:23:53 → 2:14:18). W skali VDOT to wzrost z ok. 29 do ok. 31 – realny w jednym cyklu przygotowań, jeśli po debiucie przez kilka miesięcy biegasz regularnie.

Dla porównania: według analizy RunRepeat obejmującej ok. 19,6 mln wyników z lat 2008–2018 średni czas maratonu w 2018 r. wyniósł 4:29:53, u mężczyzn 4:21:03, a u kobiet 4:48:45. Wynik poniżej 4:40 jest więc szybszy od średniej kobiet i nieco wolniejszy od średniej wszystkich uczestników.

Cel w maratonieNajwolniejsze tempo (min/km)Prędkość (km/h)Ekwiwalent półmaratonu (Riegel)Plan
poniżej 4:005:4110,51:55:07plan na 4:00
poniżej 4:306:239,42:09:30plan na 4:30
poniżej 4:406:389,02:14:18ten artykuł
poniżej 4:506:528,72:19:06plan na 4:50
poniżej 5:007:068,42:23:53plan na 5:00

Prędkość podana dla czasu dokładnie na granicy celu. Każde 10 minut na mecie to ok. 14 s na kilometrze. Jeśli test w 8. tygodniu wypadnie wyraźnie szybciej niż 2:10, nie zmieniaj celu w trakcie planu – 4:30 zaplanuj na kolejny start. Terminy maratonów znajdziesz w kalendarzu maratonów w Polsce.

Maraton poniżej 4:40 – najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jakie tempo trzeba biec, żeby przebiec maraton w 4:40?

Średnio nie wolniej niż 6:38 min/km (9,0 km/h) – takie tempo daje 4:39:54. Ponieważ zegarek zwykle pokazuje więcej niż 42,195 km, na zegarku celuj w 6:32–6:34 min/km.

Jaki czas w półmaratonie pozwala przebiec maraton poniżej 4:40?

Ekwiwalent według formuły Riegela to 2:14:18, a według wzorów VDOT – ok. 2:16. Ponieważ w maratonie te prognozy bywają zbyt optymistyczne, bezpieczniej mieć półmaraton ok. 2:10–2:12.

Jakie tempo progowe przy celu 4:40?

Zależy od aktualnej formy: przy półmaratonie ok. 2:14 to ok. 6:05 min/km, przy ok. 2:10 – ok. 5:55 min/km. Tempo progowe zawsze jest wolniejsze niż Twoje tempo startowe na 10 km.

Ile kilometrów tygodniowo trzeba biegać na maraton w 4:40?

W tym planie od 32 do 55 km tygodniowo, z najdłuższym biegiem 25 km (maks. 3 godziny) w 11. tygodniu. Przed rozpoczęciem planu warto regularnie biegać ok. 30–35 km tygodniowo.

Ile żeli zabrać na maraton poniżej 4:40?

Przy żelach po ok. 25 g węglowodanów – 7–8 sztuk, przyjmowanych co 5 km. Daje to ok. 38–43 g węglowodanów na godzinę; resztę do ok. 60 g/h uzupełnisz izotonikiem na punktach.

Czy można złamać 4:40 marszobiegiem?

Tak, ale odcinki biegowe muszą być szybsze niż średnie tempo. Przy schemacie 9 min biegu / 1 min marszu to ok. 6:20 min/km, a przy 1 minucie marszu co 5 km – ok. 6:30 min/km (założenie: marsz 10:00 min/km, średnia 6:34 min/km).

Źródła

Źródła, na których oparliśmy przeliczenia i zalecenia w tym artykule (stan na październik 2026):

  • Vickers A., Vertosick E. (2016) – An empirical study of race times in recreational endurance runners, BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation – pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5000509
  • Tabela VDOT wg wzorów J. Danielsa i J. Gilberta – ekwiwalenty wyników i tempa treningowe – shuichi-running.com/en/wp-content/uploads/2026/04/VDOTpace_EN_miles.pdf
  • AIMS i World Athletics – The Measurement of Road Race Courses (najkrótsza możliwa trasa, zapas 0,1%, czyli 1 m/km) – aims-worldrunning.org/measurement/MeasurementOfRoadRaceCourses.pdf
  • Hottenrott K. i wsp. (2016) – Does a run/walk strategy decrease cardiac stress during a marathon in non-elite runners?, Journal of Science and Medicine in Sport – edoc.unibas.ch/57171
  • RunRepeat – Marathon Statistics: Average Finish Time (ok. 19,6 mln wyników 2008–2018) – runrepeat.com/research-marathon-performance-across-nations
  • European Society of Cardiology (Pelliccia i in.) – 2020 ESC Guidelines on sports cardiology and exercise in patients with cardiovascular disease, European Heart Journal – doi.org/10.1093/eurheartj/ehaa605
  • Thomas D.T., Erdman K.A., Burke L.M. (2016) – Nutrition and Athletic Performance, stanowisko ACSM, AND i DC – doi.org/10.1249/MSS.0000000000000852
  • Jeukendrup A. – Multiple transportable carbohydrates and their benefits, GSSI Sports Science Exchange 108 – gssiweb.org/sports-science-exchange/article/sse-108-multiple-transportable-carbohydrates-and-their-benefits
  • Jeukendrup A. (2017) – Training the Gut for Athletes, Sports Medicine – doi.org/10.1007/s40279-017-0690-6
  • Hew-Butler T. i wsp. (2015) – Statement of the Third International Exercise-Associated Hyponatremia Consensus Development Conference – doi.org/10.1097/JSM.0000000000000221
  • Almond C.S.D. i wsp. (2005) – Hyponatremia among Runners in the Boston Marathon, New England Journal of Medicine – pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15829535
  • Sawka M.N. i wsp. (2007) – ACSM position stand: Exercise and fluid replacement – pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17277604
  • MedlinePlus – Hyponatremia (low blood sodium) – medlineplus.gov/ency/article/000394.htm
  • NHS – Chest pain – nhs.uk/symptoms/chest-pain
  • Rapoport B.I. (2010) – Metabolic Factors Limiting Performance in Marathon Runners, PLoS Computational Biology – pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2958805
  • Bosquet L. i wsp. (2007) – Effects of tapering on performance: a meta-analysis – pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17762369
  • Seiler S. (2010) – What is best practice for training intensity and duration distribution in endurance athletes? – pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20861519
  • Buist I. i wsp. (2008) – No effect of a graded training program on the number of running-related injuries in novice runners – doi.org/10.1177/0363546507307505
  • Lauersen J.B. i wsp. (2014) – The effectiveness of exercise interventions to prevent sports injuries, British Journal of Sports Medicine – bjsm.bmj.com/content/48/11/871
  • Watson N.F. i wsp. (2015) – Recommended Amount of Sleep for a Healthy Adult (AASM i SRS) – doi.org/10.5664/jcsm.4758

Inne plany treningowe na maraton

Podobne wpisy