Fartlek (zabawa biegowa) – na czym polega, jakie tempo i przykładowe treningi

Fartlek (po szwedzku „zabawa szybkością”, po polsku zabawa biegowa) to ciągły bieg, w którym przeplatasz szybsze i wolniejsze fragmenty bez zatrzymywania się – długość i tempo przyspieszeń możesz dobierać do terenu i samopoczucia. Metodę rozpowszechnił w latach 30. XX wieku szwedzki trener Gösta Holmér. Fartlek to mocny akcent treningowy: większości amatorów wystarczy raz w tygodniu, zamiast (a nie obok) interwałów czy treningu progowego.
Warto zapamiętać
- Fartlek to bieg ciągły – w „przerwach” nie stajesz, tylko biegniesz spokojniej lub truchtasz.
- Pochodzenie: metodę opracował szwedzki trener Gösta Holmér w latach 30. XX wieku dla reprezentacji Szwecji w biegach przełajowych.
- Tempo przyspieszeń mieści się zwykle między tempem progowym a tempem startowym na 5 km; krótkie zrywy 15–30 s mogą być szybsze, ale to nie sprint „na maksa”.
- Klasyczny przykład dla zaawansowanych: „Mona fartlek” – 20 minut: 2 × 90 s, 4 × 60 s, 4 × 30 s i 4 × 15 s szybko, każdy z tak samo długim spokojniejszym biegiem.
- Dla początkujących: np. 4–6 × (1 min szybciej + 2 min spokojnie) po 10 minutach rozgrzewki.
- Częstotliwość: raz w tygodniu, jako jeden z najwyżej dwóch mocnych treningów.
Co to jest fartlek i skąd się wziął?
Fartlek to trening, w którym w trakcie jednego, ciągłego biegu zmieniasz tempo: przyspieszasz na kilkadziesiąt sekund lub kilka minut, a potem biegniesz spokojniej, nie zatrzymując się. Nazwa pochodzi ze szwedzkiego: fart to prędkość, a lek – zabawa.
Twórcą metody jest szwedzki trener Gösta Holmér. W latach 30. XX wieku przygotował ją dla szwedzkich przełajowców, którzy w latach 20. przegrywali z Paavo Nurmim i reprezentacją Finlandii. Nowością było połączenie w jednej jednostce szybkiego biegu i pracy nad wytrzymałością, zwykle w naturalnym terenie. Wśród zawodników Holméra byli m.in. Gunder Hägg i Arne Andersson.
Fartlek może być swobodny („przyspieszam do najbliższej latarni”) albo zaplanowany na czas (np. 1 minuta szybko, 2 minuty spokojnie). Obie formy mają sens – swobodna uczy wyczucia tempa, zaplanowana łatwiej pozwala porównywać kolejne treningi.
Jakie tempo w fartleku? Strefy i tempo startowe
Dłuższe przyspieszenia (2–3 minuty) biegnij mniej więcej w tempie startowym na 10 km, krótsze (1–1,5 minuty) – w okolicach tempa na 5 km, a najkrótsze zrywy (15–30 s) nieco szybciej, ale bez sprintu. Spokojniejsze fragmenty to trucht lub bieg w tempie konwersacyjnym.
| Fragment fartleku | Odniesienie do tempa | Jak to odczuwasz | VDOT 35 (10 km w 56:02) | VDOT 40 (10 km w 50:01) | VDOT 50 (10 km w 41:20) |
|---|---|---|---|---|---|
| Spokojny bieg / „przerwa” | Bieg spokojny (strefa E Danielsa) lub trucht | Możesz rozmawiać | 6:47–7:28/km lub wolniej | 6:07–6:44/km lub wolniej | 5:07–5:38/km lub wolniej |
| Przyspieszenie 2–3 min | Ok. tempa startowego na 10 km (szybsze niż tempo progowe) | Mocno, ale równo | ok. 5:36/km | ok. 5:00/km | ok. 4:08/km |
| Przyspieszenie 1–1,5 min | Ok. tempa startowego na 5 km | Ciężko, mówisz pojedyncze słowa | ok. 5:24/km | ok. 4:49/km | ok. 3:59/km |
| Zryw 15–30 s | Nieco szybciej niż tempo na 5 km | Szybki, swobodny krok – bez „zaciskania zębów” | na wyczucie | na wyczucie | na wyczucie |
Tempa startowe i tempo E według tabeli VDOT z naszego artykułu o metodzie Danielsa (możliwe różnice kilku sekund względem oficjalnego kalkulatora). Stan na październik 2026.
W krótkich przyspieszeniach nie kieruj się tętnem. Rośnie ono z opóźnieniem, więc w 30-sekundowym zrywie nie zdąży odzwierciedlić wysiłku, a w dłuższych fragmentach powinno dochodzić do wysokich stref, ale nie do maksimum. Strefy tętna wyznaczysz według artykułu o strefach tętna w bieganiu, a własne tempa startowe przeliczysz w kalkulatorze tempa biegu.
Przykładowe treningi fartlek dla 3 poziomów
Początkujący zaczynają od krótkich przyspieszeń z dwa razy dłuższym spokojnym biegiem, średniozaawansowani mogą biegać piramidę 1–2–3–2–1 minuty, a zaawansowani – 20-minutowy „Mona fartlek”. Każdy trening zaczynaj 10–15 minutami spokojnego biegu i kończ ok. 10 minutami truchtu.
| Poziom | Kto | Część główna | Tempo szybkich fragmentów | Łącznie szybko |
|---|---|---|---|---|
| 1 – początkujący z bazą | Biegasz regularnie od kilku miesięcy, swobodnie 30–40 minut bez przerwy | 4–6 × (1 min szybciej + 2 min spokojnie) | Ok. tempa na 10 km lub nieco wolniej – „mocno, ale z kontrolą” | 4–6 min |
| 2 – średniozaawansowany | Biegasz 3–4 razy w tygodniu, masz za sobą pierwsze akcenty | Piramida: 1–2–3–2–1 min szybko, między nimi 2–2–2–1 min spokojnie | 1 min – ok. tempa na 5 km; 2–3 min – ok. tempa na 10 km | 9 min |
| 3 – zaawansowany | Regularne akcenty, ok. 50–60 km tygodniowo | „Mona fartlek”: 2 × 90 s, 4 × 60 s, 4 × 30 s, 4 × 15 s szybko, każdy z tak samo długim spokojniejszym biegiem (razem 20 min) | 90 s – ok. tempa na 5 km, krótsze coraz szybciej; „przerwy” – szybsza granica biegu spokojnego | 10 min |
Schemat dla poziomu 1 to popularny, prosty przykład fartleku (1 minuta szybko, 2 minuty spokojnie), piramida dla poziomu 2 to nasza propozycja, a „Mona fartlek” to klasyczna sesja trenera Chrisa Wardlawa, nazwana od australijskiego maratończyka Steve’a Moneghettiego. W tej ostatniej spokojniejsze fragmenty nie są truchtem – biegniesz je na szybszej granicy tempa spokojnego.
Fartlek w terenie – wersja „na wyczucie”
Jeśli wolisz biegać bez zegarka, wybierz pagórkowatą trasę w parku lub lesie. Przyspieszaj pod łagodne podbiegi albo do wybranego punktu (drzewa, latarni, zakrętu), a potem biegnij spokojnie, aż oddech się uspokoi. Pilnuj tylko dwóch zasad: przyspieszenia nie są sprintem, a łączny czas szybkiego biegu nie przekracza tego z tabeli dla Twojego poziomu. Podbiegi jako osobną formę treningu opisujemy w przewodniku po sile biegowej.
Fartlek a interwały – czym się różnią?
Fartlek jest ciągłym biegiem ze zmiennym tempem i aktywnymi „przerwami”, a interwały to ściśle zaplanowane odcinki o określonej długości i tempie, zwykle na płaskiej trasie lub bieżni. Fartlek jest mniej sformalizowany, ale nadal jest mocnym treningiem.
| Cecha | Fartlek | Interwały |
|---|---|---|
| Struktura | Swobodna lub luźno zaplanowana na czas | Stała długość odcinków i przerw |
| Przerwy | Zawsze w biegu (trucht lub bieg spokojny) | Trucht, marsz lub stanie – zależnie od celu |
| Teren | Często naturalny, pagórkowaty | Zwykle płaski: bieżnia, wymierzona trasa |
| Kontrola tempa | Głównie odczucia | Tempo z zegarka lub czas odcinka |
| Do czego służy | Wprowadzenie do mocniejszego biegania, urozmaicenie, nauka zmiany tempa | Precyzyjna praca nad konkretną intensywnością, np. VO2max |
Szczegóły pracy odcinkowej znajdziesz w artykule o treningu interwałowym w bieganiu.
Mała i duża zabawa biegowa – co oznaczają?
„Mała” i „duża zabawa biegowa” to polskie nazwy odmian fartleku; definicje różnią się w zależności od autora, ale zwykle duża zabawa biegowa ma dodatkową, mocniejszą część z dłuższymi odcinkami, a mała – nie. Przy planie od trenera zapytaj, co dokładnie oznacza dana nazwa.
W jednym z polskich poradników (Decathlon) duża zabawa biegowa składa się z czterech części: rozgrzewki (spokojny bieg), części rytmowej (odcinki 60–150 m w ok. 80–90% prędkości maksymalnej, z naciskiem na rytm i technikę), części interwałowej (np. 6–8 × 600–800 m) oraz truchtu na zakończenie. Mała zabawa biegowa według tego samego opisu nie ma części interwałowej.
Jak często robić fartlek i co daje?
Fartlek rób raz w tygodniu i traktuj go jako jeden z mocnych akcentów – w tym tygodniu zastępuje interwały albo trening progowy, a nie jest kolejnym treningiem obok nich. Większość pozostałych biegów powinna być spokojna.
Przegląd Seilera (2010) pokazuje, że wyczynowi sportowcy wytrzymałościowi wykonują ok. 80% jednostek treningowych z niską intensywnością. Przy 3–5 treningach w tygodniu oznacza to zwykle jeden, najwyżej dwa mocniejsze treningi. Fartlek też męczy – źle dawkowany może przeciążać tak samo jak inne akcenty.
Co daje fartlek? Uczy zmiany tempa i powrotu do spokojnego biegu bez zatrzymania, oswaja z szybszym bieganiem przed bardziej formalnymi interwałami i urozmaica trening, co wielu osobom ułatwia regularność. W terenie dodatkowo angażuje mięśnie pracujące na podbiegach i zbiegach. Jeśli chcesz uzyskać konkretny bodziec, np. na VO2max lub próg, precyzyjniejsze będą interwały albo bieg progowy.
Najczęstsze błędy w fartleku
Najczęstszy błąd to zamiana przyspieszeń w sprinty – po kilku zrywach tempo „siada”, a reszta treningu traci sens. Szybkie fragmenty mają być mocne, ale powtarzalne.
- Za szybkie pierwsze przyspieszenia. Pierwsze dwa–trzy fragmenty biegnij odrobinę wolniej, niż masz ochotę.
- Stawanie w przerwach. Fartlek to bieg ciągły – zwolnij do truchtu, ale nie zatrzymuj się.
- Brak rozgrzewki. Przed pierwszym przyspieszeniem biegnij 10–15 minut spokojnie. Więcej w artykule o rozgrzewce przed bieganiem.
- Fartlek „obok” innych akcentów. Fartlek, interwały, trening progowy i BNP w jednym tygodniu to zwykle za dużo.
- Każdy fartlek „na maksa”. Swoboda nie oznacza, że każdy trening ma być cięższy od poprzedniego – trzymaj się czasu szybkiego biegu z tabeli dla swojego poziomu.
Kiedy przerwać bieg i iść do lekarza?
Szybkie przyspieszenia męczą, ale nie powinny wywoływać objawów ze strony serca. Jeśli pojawi się któryś z poniższych sygnałów, przerwij bieg.
- Ból lub ucisk w klatce piersiowej, także promieniujący do ramienia, szyi albo żuchwy: przerwij natychmiast i dzwoń pod 112.
- Omdlenie podczas wysiłku: dzwoń pod 112 – utrata przytomności w czasie wysiłku wymaga pilnej diagnostyki.
- Silna duszność, zawroty głowy, kołatanie lub nierówne bicie serca: zatrzymaj się. Jeśli objawy nie ustępują po przerwaniu wysiłku, wezwij pomoc lub skontaktuj się z lekarzem.
- Ostry ból mięśnia lub stawu w trakcie przyspieszenia: nie dokańczaj treningu; jeśli ból nie mija po kilku dniach albo zmienia sposób biegu, skonsultuj się z lekarzem lub fizjoterapeutą.
Fartlek – najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Co znaczy słowo fartlek?
To szwedzkie słowo oznaczające „zabawę szybkością” (fart – prędkość, lek – zabawa). Po polsku mówi się też „zabawa biegowa”.
Czy fartlek jest dobry dla początkujących?
Tak, jeśli biegasz regularnie od kilku miesięcy i swobodnie pokonujesz 30–40 minut bez przerwy. Zacznij od 4–6 × (1 min szybciej + 2 min spokojnie).
Jak często robić fartlek?
Raz w tygodniu, jako jeden z najwyżej dwóch mocnych treningów. W tygodniu z fartlekiem nie dokładaj osobno interwałów i treningu progowego.
Czym fartlek różni się od interwałów?
Fartlek to bieg ciągły ze zmiennym tempem i aktywnymi przerwami, często w terenie i na wyczucie. Interwały mają ściśle określoną długość odcinków, tempo i przerwy.
Na czym polega Mona fartlek?
To 20-minutowa sesja: 2 × 90 s, 4 × 60 s, 4 × 30 s i 4 × 15 s szybko, każdy fragment z tak samo długim spokojniejszym biegiem. Nazwa pochodzi od australijskiego maratończyka Steve’a Moneghettiego.
Czy fartlek można robić na bieżni mechanicznej?
Tak – wybierz wersję zaplanowaną na czas i zmieniaj prędkość ręcznie. Bieżnia nie zmienia prędkości natychmiast, dlatego najkrótsze zrywy (15 s) łatwiej zrobić na zewnątrz.
Źródła
- Wikipedia – Fartlek – en.wikipedia.org/wiki/Fartlek
- Athletics Weekly – Fartlek running: playing with speed – athleticsweekly.com/performance/training-cat/coaching/fartlek-running-playing-speed-15128
- The Morning Shakeout – Workout of the Week: The Mona Fartlek – themorningshakeout.com/workout-of-the-week-the-mona-fartlek
- Runner’s Tribe – The Mona Fartlek: a classic session (Mark Tucker) – runnerstribe.com/features/the-mona-fartlek-a-classic-session-article-by-sub-230-minute-1km-runner-mark-tucker
- Decathlon – Trening fartlek, czyli zabawa biegowa – decathlon.pl/c/disc/trening-fartlek-zabawa-biegowa-poprawa-szybkosci_87f62857-1fd3-4f85-9dca-83f1f951df7e
- Jack Daniels – Daniels’ Running Formula, 4th Edition (Human Kinetics, 2022) – us.humankinetics.com/products/daniels-running-formula-4th-edition
- Seiler S. – What is best practice for training intensity and duration distribution in endurance athletes? (Int J Sports Physiol Perform, 2010) – pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20861519
- NHS – Heart attack: symptoms – nhs.uk/conditions/heart-attack/symptoms
- NHS – Fainting – nhs.uk/conditions/fainting
- MedlinePlus – Exercising: warning signs during activity – medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000094.htm






